the man from earth(dünyalı)

"inancınızı sarsabilir" iddialı her filmi izleyip, her kitabı okurum. film güzeldi, açıkçası sıkılmadım. lakin şayet saf ve hiçbirşey okumaz biri değilseniz inanç filan sarsmaz rahat olun. velhasıl hikayesinde her şeye rağmen bir sürü boşluk olan film.

--- spoiler ---

temelde alırsak, aslında
isa'nın felsefi öğretisi
ibranice yazılmış bir budizmden farksız

--- spoiler ---

kipsiz zaman teorisi

kipsiz zaman teorisi sağduyuya daha az uygun olmakla birlikte muhtemelen çoğu filozof ve bilimci tarafından tercih edilen teoridir. bu teorinin ana fikri oluş, dallanma ya da geçme gibi şeylerin olmadığı ve zamanı tıpkı uzayı temsil ettiğimiz gibi temsil etmenin bir mahzuru bulunmadığıdır.

nasıl ki new york, londra ve moskova'nun hepsi de mevcutsa ama aynı yerde mevcut değillerse, geçmiş,şimdiki zaman ve geleceğin de hepsi mevcuttur ama aynı zamanda değil.

bu görüşe göre doğumunuz, bu cümleyi okumanız ve ölümünüz gibi olayların hepsi eşit derecede gerçek ve aynı düzeydedir.

kaynak: ntv yayınları, zaman(cep kaynağı)

albert camus, tersi ve yüzü, alay

alay, albert camus'un deneme mi desem, küçük öyküler mi desem, yazarken deneme demeye karar verdim, neyse öyle birşeyi. yaşlanınca insanın başına gelenleri gerçekçi bir şekilde anlatıyor. son iki cümlesi şu: "ölüm herkesin başında ama herkesin ölümü kendine göre. olsun, güneş gene de ısıtıyor kemiklerimizi."

işte bu son iki cümleyi de gerçeğin insanı soğutan tarafında bulduğumu söylemeliyim.

yaşlanmak

sanırım yaşlanmak, aynı olayların giderek daha derin izler bırakması..yaşlandıkça derinleşiyor..çocukken üzülür, ağlar hemen unuturduk..şimdi üzülüp ağlıyoruz, ama bir türlü unutamıyoruz..

meslek meslek dediğin

john locke, çok ilginç bir şekilde sevmediği bir mesleği olan biriyle aynı hisleri yaşamış bir dönem hayatında. hayalindekini değil eğitim aldığı mesleği yapmış.

adam üniversitedeyken tıpla ilgili ibn-i sina dahil okumuş etmiş ancak diploması olmadığından hekimlik yapamamış. ancak azmin zaferi işte, bir partide tanıştığı adam ona danışmanlık ve özel hekimlik teklif eder( diploması hala yok), adam başbakan olur ve gelir diploma. hakkını yemeyim diploma torpille değil okulla da geliyor olabilir ancak o döneme rastladığı kesin.

hey gidi john locke, ben de sağlık okudum, felsefe yapmak istiyorum, zamanında olsa diplomaları değişelim derdim.

donnie darko

benim için bir başyapıttır, donnie darko.


- ”bu dünyada yaşayan her canlının yalnız öleceğini” söyledi.
- bu sana ne hissettirdi?
- bana köpeğim colly i hatırlattı. o ben 8 yaşındayken öldü.
verendanın altına sürünerek girmişti..
- ölmek için mi?
- yalnız olmak için..

hikaye-le-me 10

bir yandan yalnız kalmak istediğinden emin, diğer yandan yine de bir insan sesi iyi gelir diye düşünüyordu. tanımıyorum ama arasam mı- aramasam mı, arasam mı-aramasam mı diye defalarca tekrar etti içinden. yeniden eline telefonu almıştı ki, telefon çalmaya başladı. bu sefer tanıdık bir sesti, kilometrelerce ötede bir şehirde yaşayan lise arkadaşı arıyordu. rüyasında onu görmüş de nasıl diye merak etmiş falan filan. iki dakika konuşacak şey bulmakta zorlanarak tamamlandı ve kapandı telefon. sonsuza kadar uyumak istercesine yatağına döndü. sonsuza kadar uyumak evet ama yine de ölmek istemiyordu, hala belki birşeyler düzelir be hayatımda diye kendini avutmayı tercih ediyordu. ama yıllarca uyusa fena olmazdı. ashab-ı kehf gibi. olamaz mıydı, bir kere de mucize onun için gerçekleşemez miydi? ne gerekti ki mucize için ulvi bir amaç mı?

yattı düşünmekten de sıkılmıştı. şarkı söylerek uykuya daldı.

hikaye-le-me 9

fonda "bir ihtimal daha var.." şarkısı çalıyordu. paltosuna daha sıkı sarındı. yerde kiremitle çizilmiş seksek oyunu gördü. çizgilerine basarak yürümeye devam etti. bir zamanlar kendisinin de seksek oynadığı günleri hatırladı. sonra saklambaç oynamayı severdi. hele kızma birader oynarken ne çok hırsa gelir, ne çok kahkaha atardı. boş ama biraz da buğulu gözlerle etrafına bakındı tekrar. aklına iki dize geldi birden. murat menteş'in deplasmanda plasebo şiirinden:"allah'ım kaderimden şikayetçi değilim aksine bahtiyarım evrende bana da rol verdiğin için şahsen.." yüzünde tam bir gülümseme belirecekti ki, yakaladı ve engel oldu ona. mırıldanarak yürümeye devam etti: "bir ihtimal daha var..o da ölmek.." tam burda sustu.

shirin

filmdeki olay şu: hüsrev ile şirin'in aşkını sinema perdesinden izleyen şimdi öğrendiğime göre 113 kadın. arada erkekler de var ama onlar arkadan görülüyorlar ancak. ve biz filmi kadınların yüzlerinden izliyoruz.

ve ilginç bir replik:
 - şirin iran'da mı?
- evet efendim.o kasvetli meskende.
- tahtını terkedip iran'a mı geldi?
- hem de rüzgar hızıyla!
- evlendiğimi biliyor mu?
- haberi acı bir gülümsemeyle karşıladı.
- nasıl bir çılgınlıktır bu?
- aşk. aşktır bunun adı.
- ben de onu seviyorum, lakin...
- aşk, erkekleri ısıtır...
...kadınları yakar.

abdurrahim karakoç

lisede yeni yeni şiir okumaya başladığımda okuduğum şairlerden biriydi. sonra şiir okumaya devam ettikçe bu şairler giderek azaldı. eksilenlerden biri de kendisiydi. ama hala bende kitabı olan şairlerdendir. neticede mihriban'ı yazmış gönül adamıdır.

mekanı cennet olsun.

tanımlarım allak bullak 15

kötülük problemi :olası çözümlerinden biri de şudur: sürekli iyiyi yapan biri özgür olamaz. önünde seçenek yoktur çünkü aslında. dolayısıyla tanrı eğer özgür bir canlı yaratmak istediyse kötülük de yaratılmalıydı.

"kötülük yaratılmasaydı özgür olabilir miydik?"

not :ha derseniz ki içinden çıkılmayan bir başka soru biliyorum ben, mesela "gerçekten özgür müyüz?" sorusu, o konu biraz uzun ve ben çok üşengecim. ama beyin bedava. herkes düşünebilir.

tanımlarım allak bullak 14

melancholia: dücane cündioğlu 16 ekim'de katıldığı şimdiki zaman programında film hakkında çıkarımlar yapmıştır. analizi izlemek isteyen 01:40:08den itibaren bakabilir.

http://vimeo.com/30652571

konuşmadan alıntılar ve dolayısıyla filmi izlemeyen okumasın:

ölüm karşısında bilim birşey yapamaz.
...
hakikatin bilgisi akıldan feragat edilerek taşınabilir. ölümün gerçekliğine iki kişi tahammül edebiliyor filmde : justine ve çocuk. sonuç kesinleştiğinde eniştesi intihar ediyor.
...
sihirli mağara bir nevi dini temsil ediyor. ölümü engelleyemez ama güven duygusu verir. çelişki ve krizden korur.

ahmet enes: cennet adlı şarkısının altı çizilmesi gereken cümleleri bana kalırsa değerimi bilmeze değeri öğretemem, biten sevgiye imrenip özenemem minvalindekiler değil aşağıdakilerdir :

sorma bana ben görünmezi göremem
merak eden kendine yönelsin
...
gönlü geniş olan sükutu öğrensin
...
en önemlisi ama ; aman umudum cennetten :p

men arefe nefsehu fekad arefe rabbehu: nefsini bilen rabbini bilir. bu sözün hadis olup olmadığı konusu tartışmalı. hz.alinin sözü diyenler de varmış. ama ibn arabi ve imam rabbani gibi bizim sözüne itibar etmeyi daha çok tercih ettiklerimize göre hadistir.

tanımlarım allak bullak 11

kader kurbanı: insanların hiçbiri hangi anne babadan doğacağını ve yine hangi coğrafi bölgede doğacağını seçemez. gelişmiş sayılan bir ülkede, sözgelimi amerika'da atıyorum doktor ve mühendis bir anne babadan doğan çocukla, afrikada insanlarının çoğu açlık sınırında yaşayan bir ülkede herhangi bir anne babadan doğan çocuk farklıdır birbirinden. ve biz ikincisine kaderin kurbanı deriz. çoğu kişi kaderi yenilmesi gereken bir kavram olarak görür . oysa kader, kendisiyle barışılması gereken bir kavramdır. insanda bütün şartlarda erdemli kalabilmenin kodları vardır ve ondan beklenen de sadece budur. eğer bulduğu az bir yiyeceği kardeşiyle paylaşabiliyorsa afrikada doğan çocuk, kaderin kurbanı doktor anne ve mühendis babanın tıka basa yeyip obez olan çocuğudur.

trajedi illa ki hayatın kendisidir.

uyku: voltaire demiş ki; tanrı, insanlara, verilen sıkıntılar daha katlanılabilir hale gelsin diye iki şey vermiştir: umut ve uyku. yani sadece aptallar sekiz saat uyur diyenler çok ciddi hata yapıyorlar allahın bu lütfu karşısında.

tanımlarım allak bullak 10

şair : olmak o kadar kolay değildir, bu bir. kitapyurdunda çok satan şiir kitaplarına bakıyordum. kahraman tazeoğlu ve ahmet selçuk ilkana takılıp kaldım.

insan olgunlaştıkça beğenileri de olgunlaşır muhakkak. hepimiz ilkokulda, ortaokulda, aboneyim abone biletleri cebimde diyen insanlardık. sonra başka başka derin anlamlı sözler içeren şarkılar dinlemeye başladık. biz türkler duygusal insanlarız dörtte üçümüz şairdir gibi ırksal genelleme ve söylemlerden uzak durarak belirtirim ki, çoğu kişi yeni hislerle karşılaştığında ucundan kıyısından şiir okumuşluğu da varsa birşeyler karalamıştır hayatında. bu karalamaların durma noktası neresidir, işte beğenilerin olgunlaştığı yerdir. ahmet selçuk ilkan okurken yazdıklarınız sizin de bir şair olabileceğiniz hissi verir, ama bununla yetinmeyip daha çok şiir okumaya kalktığınızda ve bir ismet özel, sezai karakoç'a geldiğinizde toslarsınız. (cemal süreya, turgut uyar da ekleyeyim de siyasi açılım yapayım.) toslamayıp hala ben şair adamım diyorsanız iki ihtimal vardır. ya yalancısınızdır, ya da haddini bilmez. ama değil hakkaniyetli biriyseniz, ya kalemi bırakırsınız, ya da daha çok yolum var bilincine varmış olarak yolunuza devam edersiniz.

yani özetle şairim demeyi bırakmak için olduğu kadar, kim gerçekten iyi bir şairdir bilebilmek için bile kitapyurdu.com'a göre daha yolumuz var.

mutluluk : immanuel kant şöyle bir esaslı soru sormuştur zamanında; "insanlar ahlaklı ve bilge kılınmadan nasıl mutlu edilebilirler?". belli ki edilemezler cevabını duyabilmek için sorulmuş bir sorudur bu. burdan da diyoruz ki, ahlaklı ve bilge olunmadan mutlu olunabilmez. bilge ise biraz da, dünyayı olduğu gibi anlama becerisine sahip olmakla beraber nesnelere kendini kaptırmayan, bittabi ki dünyaya da kendini koşullandırmayandır herhal.

tanımlarım allak bullak 9

bir şeyi çok istersen olur : yanlış ama şurdan yanlış hemen açıklayayım: istediğin şeyin olup olmaması isteğinin kuvvetinin çokluğuyla, azlığıyla alakalı değildir. nitekim bazen basit bir şekilde içinizden geçirdiğiniz ufacık arzunuzun olduğunu görürsünüz, hey allahım yarabbim dersiniz. az veya çok bir şeyi istediğinizde onun olması için sadece sizin değil, evrende herşey birbiriyle bağlantılı olmasından mütevellit, meydana gelmesini istediğiniz olayla bağlantılı durumların maximum faydası göz önüne alınır. her durumda bir acı çeken vardır, her seçim bir kaybediştir mantığındaki gibi ama en az acıya sebebiyet verecek istek geçerliliğe alınır. ki bu pekala sizin isteğiniz olabilir.

irade : her ne kadar tamamen zıt şeyleri söylüyoruz gibi görünse de, insanı tanımlarken kötü sıfatını kullansak da, iyi sıfatını kullansak da yanlış söylemiş olmayız. işte bu durumun müsebbibidir irade.

haz : iki türlüdür. kalıcı ve geçici. geçici olan bedensel ihtiyaçların doyurulmasının ardından elde edilendir. mesela aç bir insanın yemek yedikten duyduğu haz. sonra yine acıkır, yine yemek ihtiyacı vs. kalıcı olan ruhsal
ihtiyaçların doyurulmasının ardından elde edilendir. mesela başka birine yardım ettikten sonra duyulan haz. yani bu biraz da hissi doygunluktur.

tanımlarım allak bullak 8

tekasür suresi: bir müslümanın kapitalizme karşı net bir duruşu olması gereklidir'in sebebidir bu sure. mal çoğaltmak ve bununla övünmenin ölene kadar bir oyalanmadan başka birşey olmadığının belirtilmesi ve size verilen her nimetten sorulacaksınız uyarısı.

uhud dağı kadar altınım olsa üç dinardan fazla yanıma koymayıp allah yolunda harcarım diyen bir nesil ile, iyi günü var kötü günü var kenarda dursun şunlar da diyen nesil arasındaki fark.

ağlayamamak: ağlamak arınmak derler ya hep bir de biraz rahatlamaktır. üstünde leke bırakan acıyı toz silkeler gibi silkelemektir. ama sadece lekesi gider işte. burda hüzünle acı farklı şeyler gelir hep. hüzün sanki böyle daha masumdur. oturdu mu kalbinize gitmez ama huzurunuzu da bozmaz. acı hep rahatsız eder sizi. batar sürekli bedeninize, ruhunuza. belki çok da farklı şeyler değillerdir bilemiyorum. birçok şeyi bilemediğim gibi. işte sizde acı varsa ağlarsınız mümkün değil sizi birşey tutamaz. en fazla insanların içinde ağlamayı sevmeyenler yalnız kalana kadar tutar ama sonunda yine ağlar. ama içinize oturmuş birşey varsa, varlığına alıştığınız, gitse sorun kalsa sorun birşey, o hep var olduğu için, hep ağlayamazsınız.

önceleri yanımda birileri varken ağlayamazdım, çok sıkardım kendimi, şimdi alıştım galiba, alışkanlığa dönüştüğünden yaşamak, yalnızken de ağlayamıyorum. arınamıyorum da hep böyle kara bir bulut içimde.

türkiye ile rusya arasında vizenin kaldırılması: aslında iyi bir olay. siyasi açıdan bakmadığınızda, ihale boyutunu düşünmediğinizde. ki aslında bunları göz ardı etmek gerekiyor mu tartışması tamamen başka boyut. orda da haklılık var. ve fakat neden iyi? yani en başından beri garip bir şey zaten dünyanın sınırlarla bölünmesi herkesin bir yeri sahiplenmesi, altı üstü toprak deyip geçilmemesi. yani dünyanın herhangi bir köşesi, dünyadaki herhangi bir insan için var zaten. bu da kolaylaştırma biraz.

tanımlarım allak bullak 7

truman denizi : hayatın kurgusunu ve belki de tamamını kaplayan ufak oyunları anladığınızda bu denizin karton sınırları kendiliğinden gözükebilir size. sadece herşeyin farkındayım deyip elinizi kaldırdığınızda karton sınırlardan exit yapabilirsiniz. ve the truman showda da görüldüğü gibi ömür boyu olması gerekmez. farkındayım dediğiniz an dışında kalırsınız zaten denizin.

isimler : nasıl moda üzeri bunların sonuna konan -can ekleri hoş durmuyorsa son hecenin dönüştürülerek -oş haline getirilmesi de tüyleri diken diken edebilecek kadar irite edici.
örn. reyhan-reyhoş

islam : içinde teslimiyet vardır, onu da barındırır. açıklayalım şöyle ki : allahın emirlerini iki kategoriye ayırmak mümkündür. birincisi hikmeti belli veya zaman içinde belli olmuş bireysel ve toplumsal hayatı düzenleyici emirler. ikincisi hikmeti belli olmayan aynı şekilde emirler. hikmeti belli olmayan derken emir hakkında neden veya nasıl sorusu sorulup verilen cevabın kişinin mümkün ki sınırlı aklına yeterli gelmediği durumları kastettim. zaman içinde bilimin gelişmesiyle vs. ikinci gruptan birinci gruba geçiş vardır. ancak gaybın anahtarını allah kimseye (peygamberler dahil) vermediğinden hikmeti belli olmayan emirler hep vardır ve var olacaktır. bunun tek çözümü de işte teslimiyettir. şunu da eklemeden geçmeyelim allah gaybın dilediği kısmını dilediğini verir -ki genelde peygamberlerdir- ama hepsini sadece kendi bilir. burda bkz. hud suresi 123.(göklerin ve yerin gaybını bilmek yalnızca allah'a mahsustur). konuya dönecek olursak işte o yüzden her devirde, "senin allahın senden şunu istiyor ne saçma" türü sataşmalar normal aslında. hatta inananın kafasında da soru işareti var olabilir, o da normal.özeti ise yine kuranda var : gevşemeyin, hüzünlenmeyin. eğer (gerçekten) iman etmiş kimseler iseniz üstün olan sizlersiniz. (ali imran, 139)

tanımlarım allak bullak 6

modern dünyanın kendini tüketmesi: bunun farkında olmak yeni bir soru doğuruyor : peki ya sonrası? tüketmekten sıkılan ve saçmalığının farkında olan, ve kesinlikle tüketilen olmak istemeyen insanların çoğaldığı bir yerde mutlaka yeni bir şey olacak gibi geliyor : ya bambaşka bir düzen ya kıyamet. tarih bunun örneğiyle dolu kurulu düzen kokuştuğunda yeni bir düzen bir şekilde kuruluyor. sonra o da kokuşuyor çünkü insan etken her yerde. şu anda da düzenin iğrenç kokusundan burnunu tıkayan insanların çokluğu artık bir sona ya da değişime gittiğimizi gösteriyordur sanırım.

arafta kalmak: dünyaya ya da hayata en yakışan his gibi gelmiştir hep bana. yani varlığından emin olduğun yani değil olanların bile içinde kesinlikle var olan başka bir yer vardır mutlaka. oraya da gitsen gidilmez, burda kalsan hiç kalınmaz. sürekli önünde seçenekler, seçenekler, bitip tükenmeyen seçenekler...

ihtiyaç: bazen farkında olmazsınız ya da yoktur, sonra alışkanlıklarınızdan biri değişir veya farklı bir düzene girmek zorunda olduğunuzda olmuş olması gerekeni fark edersiniz. daha doğrusu olmuş olması gerekmez, sonradan olması da oluşması için yeterlidir. faraziyeler üzerinden anlatıyorum ama mesela daha önceden tanımadığınız bir insan var diyelim, kafanızda onun gibi bir arkadaş tahayyülünüz olmadığından böyle bir ihtiyacı da fark etmez veya hissetmezseniz. sonra o insan gelir, ve kendisi bir ihtiyaç haline gelir. sonra da giderse boşluk oluşur işte.

tanımlarım allak bullak 5

edebiyat : böyle biraz cıvığı çıktı, herkes şahane laflar edeyim diye saçmalamaya başladı. entel kelimeler türedi etrafta. kelimeleri bile entel ettiler. düşlemlemek diyorlar kızıyorum.

peki : yalan değil çoğunlukla mecburiyetten, zorunlu kalma durumundan sonra gelir ama güzeldir çünkü bencilliği dizginleyebilmiş olmanın delilidir. peki çünkü "ben" bir yere kadarım ve bir yere kadar olmalıyım.

bilgi : bilgi ortada olan birşeydir.kitaplar, dergiler, gazeteler vs. bir dolu bilgi kaynağı vardır. hali hazırda duran bilgiyi birileri almadıysa almak istemediklerindendir. ya da bir yerde karşılaşmışlardır ama anlamadıklarından karşılaştıkları bilgiyi geri unutmuşlardır. bu yüzden kiminle ne oranda neleri paylaşacağınızı karar vermeniz gerektiğinde fark edersiniz, en iyisi susmanız gerektiğini. çünkü büyük ihtimal bilerek alınmamış bir bilgi vardır ortada, ve sizin anlatmanız bişey değiştirmeyecektir çünkü istem yoktur.

tanımlarım allak bullak 4

boş vermek: bu da diğer bütün kavramlar gibi çift kutupludur. başına hangi ismin, nesnenin, şeyin geldiğine göre doğru veya yanlış bir anlam kazanır. yani boş verilmesi gerekenler olduğu gibi, boş verilmemesi gereken şeyler de vardır. sen düzelmesi gereken birşeylerin var olup olmadığına ve onların nasıl düzeleceğine veya senin bu düzelmeye katkının ne olacağına dair düşünceleri boş veremezsin. ama gereksiz sadece ruh sağlığını bozucu şeyler boş verilmesi gerekenlerin en başındadır. bunlara en iyi örnek de yapacağın ve doğru olduğunu düşündüğün bir şeyi yaptığında başkalarının ne düşüneceğidir.

iş ilanı: okunduğunda "dünya ne kadar hızlı dönüyor allahım ve ben yetişemiyorum" dedirtecek cinsten olmaya başlamış şeylerdir. istenen özelliklerle o kadar mükemmel çalışan profilleri çiziliyor ki, kırk fırın ekmek yesem bu ben olamam diyorsunuz. hele iletişimi kuvvetli vs. gibi özellikler. ne yani içine kapanık biri isem elimden hiçbişey mi gelmez?

her şeyi bırakıp gitme isteği: belki bunun yani herşeyi bırakıp gitme isteğinin nedenlerinden biri de yüzünüze bakıp sizin kim olduğunuzu çıkaran insanların çoklaşmasıdır. yani siz bir yerde durdukça anılar biriktirirsiniz ve o anılara başkaları da şahit olur. hadi şahit olmasa bile ad, soyad, iş vs bilinirsiniz ve hakkınızda az çok bir yargı vardır. ki bazen olduğu insanı olmaktan sıkılır insan. ama yürüyecekken diğer insanların yargılarına takılır. gitme isteği biraz da düzeninizi beğenmeyip yeni bişeyler yapma arzunuzdan doğar. o yüzden de başka bi yer gerekir ki, yürürken tökezleyip durmayasınız.